TYT Hazırlık — Türkçe
İsimlerden cümle ögelerine, kiplerden yazım kurallarına — sinematik bir anlatım yolculuğu.
01 — İsim Türleri
Somut mu soyut mu? Özel mi cins mi? Tekil mi çoğul mu? İsim türlerini örneklerle pekiştirelim.
📌 Cümle içi analiz — dikkatli okuyun:
02 — İsmin Halleri
İsmin altı hâli vardır. Yalın hâl ek almaz; diğerleri çekim eki alır.
| Hâl Adı | Ek | Soru | Örnek |
|---|---|---|---|
| Yalın | — | Kim? Ne? | Hatay güzeldir. |
| Belirtme (yükleme) | -ı/-i/-u/-ü | Neyi? Kimi? | Hatayı görsem… |
| Yönelme (datif) | -a/-e | Neye? Kime? | Soğana ihtiyacım var. |
| Bulunma (lokatif) | -da/-de/-ta/-te | Nerede? Kimde? | Görevlide kaldı. |
| Ayrılma (ablatif) | -dan/-den/-tan/-ten | Nereden? Kimden? | Evden hiçbir eşya… |
| İlgi (tamlayan) | -ın/-in/-un/-ün | Neyin? Kimin? | Evin önünde… |
03 — Zamirler
Zamirler isim görevinde kullanılır; tek başına anlamsızdır ama cümle içinde ismin yerine tutunur.
04 — Sıfatlar
Sıfat olmak için bir ismin önüne gelmek şarttır. Sıfat soruları: Nasıl? Kaç? Kaçıncı? Hangi?
| Sıfat Türü | Sorusu | Örnek |
|---|---|---|
| Niteleme sıfatı | Nasıl? | verimsiz tarla, güzel manzara |
| Küçültme sıfatı | Nasıl? (-cik/-cak) | güzelce manzara, ufacık çocuk |
| Pekiştirme sıfatı | Nasıl? | mas mavi, yap yalnız |
| Belirtme sıfatı (işaret) | Hangi? | bu çanta, şu masa |
| Sayı sıfatı — asıl | Kaç? | bir personel, 20 yolcu |
| Sayı sıfatı — sıra | Kaçıncı? | ilk ay, 3. ay |
| Sayı sıfatı — kesir | %Kaç? | %20 faiz |
| Sayı sıfatı — üleştirme | Kaçar? | ikişer soru |
| Belgisiz sıfat | Hangi? (belirsiz) | birkaç öğrenci, bütün mahalle |
| Soru sıfatı | Hangi/Nasıl/Kaç? | hangi elbise, ne zaman |
05 — Tamlamalar
İsim ve sıfat tamlamalarını doğru ayırt etmek ÖSYM'de kritik puan getirir.
Tamlayan: -ın/-in eki alır | Tamlanan: iyelik eki alır.
bahçenin kapısı → Belirtili isim tamlaması
Tamlayan eksiz (çıplak) | Tamlanan iyelik eki alır. „Ne + tamlanan?" sorusuna cevap verir.
bahçe kapısı → Belirtisiz: Ne kapısı? → bahçe kapısı
„Nasıl?" sorusuna cevap veren sözcük + isim. Tamlayan ek almaz.
harika çiçek → Nasıl çiçek? → sıfat tamlaması
İçinde birden fazla tamlama barındırır.
bahçenin kapısının rengi
ÖSYM sıfatı ortaya yerleştirip isim tamlamalarını yanlara ayırır:
yeni geniş bahçenin kırmızı kapısı
→ „bahçenin kapısı" = isim tamlaması
→ „kırmızı kapı" içindeki kırmızı = sıfat
→ „geniş bahçe" içindeki geniş = sıfat
06 — Çekimli Fiil
Bir fiilin çekimli sayılması için kip + kişi eki alması gerekir. Ama dikkat — her zaman görünür değildir!
07 — Kipler & Birleşik Çekim
Haber kipleri (zaman), dilek kipleri ve ek eylemli birleşik çekim.
Birleşik Zamanlı Çekim
| Birleşik Çekim Türü | Yapısı | Örnek | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Hikâye Birleşik | kip + idi | gel-miş-ti (gelmiş + idi) |
Geçmişte yaşanan bir olayı aktarır. „Uzun yoldan gelmişti." |
| Rivayet Birleşik | kip + imiş | gel-se-y-miş (gelse + imiş) |
Duyuma, aktarıma dayalı. „Gelecekmiş, duydum." |
| Koşul Birleşik | kip + ise | gel-di-y-se (geldi + ise) |
Koşula bağlar. „Geldiyse, bekleyelim." |
Ek Fiil (Ek Eylem)
08 — Fiilimsiler
Fiilimsiler fiil kökenlidir ama yüklem olamaz. Her biri bir grup oluşturur.
09 — Cümle Ögeleri
Önce yüklem, sonra özne, nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci sırasıyla bulunur.
10 — Fiilde Çatı
Öznesel ve nesnesel çatı ayrı ayrı değerlendirilir.
A) Öznesel Çatı
| Çatı | Özellik | Ek | Örnek |
|---|---|---|---|
| Etken | Özne eylemi bizzat yapar | ek yok | Tanıdım eşimi. (ben yaptım) |
| Edilgen | Özne etkilenir, başkası yapar | -ıl/-il, -ın/-in | Sorular çözülüyordu. |
| Dönüşlü | Özne kendi kendine yapar | -ın/-in/-ün/-un | Katıldım. (kendi) |
| İşteş | Birlikte/karşılıklı yapılır | -ış/-iş/-uş/-üş | Buluştuk. (karşılıklı) |
B) Nesnesel Çatı
| Çatı | Test | Örnek |
|---|---|---|
| Geçişli | „Onu + fiil" diyebiliyorum → nesne alıyor | Onu içtim. ✓ |
| Geçişsiz | „Onu + fiil" diyemiyorum | Onu uçar diyemiyorum ✗ |
| Oldurgan | Geçişsiz → t/r/dır eki ile geçişli oldu | uçmak → uçurmak |
| Ettirgen | Geçişli → ek ile daha geçişli, başkasına yaptırma | içmek → içirmek |
11 — Ses Bilgisi
Köke ek gelirken ya da söyleme kolaylığı nedeniyle sesler değişir.
12 — Noktalama İşaretleri
Cümle sonunda kullanılır. Kısaltma sonrasında: Prof. Dr. Aylin Çiçek Dönmez
⚠️ T.C. — T harfinden sonra nokta var ama son harften sonra büyük geliyorsa ayrıca nokta konmaz.
Kesme: „Şehrin öte başından ses-ler geldi." → kesilmiş yer
Eş görevli ögeleri ayırır: „Fırtınadan, karanlıktan, soğuktan korunmak için…"
Yüklemden uzak düşen nesneyi belirtmek: „Saniye Hanım, evin hanımını da davet etti."
Ara cümleleri belirtir: „Efendiler, müsaade buyurursanız…"
Sıralı cümleleri ayırır: Erkeklere Doğan, Tuğrul, Aslan; kızlara İnci, Çiçek adları verilir.
Virgüllü ifadelerde karışıklığı önler.
Açıklama/sıralama öncesi: „Dönemin bazı sanatçıları: Halide Edip, Yakup Kadri, Ali Canip…"
Tamamlanmayan cümleler, sansür veya düşünce akışı kesilmesi: „Arabacı B... bize bilgi vermek istemedi."
Kuşkulu bilgi: „Doğan Fuzuli (1496?)"
Cümle soru ise: „Siparişleri aldığımı zamanında bıraktı mı?"
Soru işaretinden sonra büyük harfle yeni cümle başlar.
13 — Yazım Kuralları
| Kural | Doğru | Yanlış |
|---|---|---|
| Coğrafi yön (özel) | Güneydoğu Anadolu'dan | güneydoğu Anadolu |
| Coğrafi yön (sıradan) | Anadolu'nun güneydoğusundan | Güneydoğusundan |
| Güneş/Ay (coğrafi) | Ay Dünya'nın etrafında döner | ay dünyanın |
| Güneş/Ay (mecaz) | sen benim güneşimsin | Güneşimsin |
| Roman/eser adı | Savaş ve Barış, Vatan yahut Silistre | savaş ve barış |
| Dergi adı | Varlık dergisi | Varlık Dergisi (özel ad değil) |
| Kandil/Bayram | Miraç Kandili'nde, Cumhuriyet Bayramı | miraç kandilinde |
| Dönem/Devir | Tanzimat Dönemi'nde, Lale Devri | tanzimat dönemi |
| Ay adı (tarihle) | 13 Eylül 2027 Pazartesi günü | eylülde (tarih verilince büyük) |
| Ay adı (genel) | Okullar eylülde açılacak | Eylülde (genel ise küçük) |
Bitişik mi, Ayrı mı?
14 — Pratik
Öğrendiklerini dene! Her soruya tıkla, geri bildirimi gör.
TYT Türkçe — Dil Bilgisi & Paragraf Rehberi
Bu sayfa animasyonlu tekrar için tasarlanmıştır. Kartlara tıkla, örnekleri analiz et, testi tekrarla.